Soạn bài Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn

Soạn bài Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn – ngữ văn lớp 7

 Tác phẩm có thể chia làm 3 đoạn:

  • Đoạn 1: “Gần một giờ đêm… khúc đè này hỏng mất”: nguy cơ vỡ đê và sự chông đỡ của người dân.
  • Đoạn 2: “Ay, lũ con dân… điếu mày!”: cảnh quan phủ cùng nha lại đánh đổ tổ tôm trong khi “đi hộ đê”.
  • Đoạn 3: Phần còn lại: Cảnh đê vỡ, nhân dân rơi vào tình trạng thảm sầu. (2) Dựa vào định nghĩa “Phép tương phản” chỉ ra:

a) Hai mặt tương phản của truyện “Sống chết mặc bay”: một bên là cảnh nhân dân đang vật lộn căng thẳng, vất vả đến cực độ trước nguy cơ đê vỡ. Một bên là cảnh quan phủ cùng nha lại, chánh tổng lao vào cuộc tổ tôm ngay trong khi họ “đi hộ đê”.

b) Phân tích làm rõ từng mặt tương phản:

  • Mặt tương phản thứ nhất:

+ Thời gian: gần một giờ đêm (giờ đáng lẽ người dân được yên nghỉ sau một ngày lao động vâ’t vả, cực nhọc).

+ Mưa to và độ dâng của nước sông.

+ Không khí, cảnh tượng hộ đê: nhốn nháo, căng thẳng (Qua tiếng động, tiếng tù và, tiếng người xao xác gọi nhau hộ đê, qua các hoạt động chông đỡ vừa sôi động vừa lộn xộn của người dân).

+ Sự bất lực của súc người trước súc trời. Sự yếu kém của thế đê trước thế nước. => Thiên tai đang từng lúc giáng xuông đe đọa cuộc sông của người dân.

  • Mặt tương phản thứ hai:

+ Địa điểm: trong đình vững chãi, đê vỡ cũng không sao.

+ Không khí, quang cảnh: “tĩnh mịch”, “trang nghiêm”, “nhàn nhã”, “đường bệ”, “nguy nga” (phản ánh uy thế của viên quan lại với nha lại, tay sai).

+ Đồ dùng sinh hoạt cho tên quan phủ trong khi đi “hộ đê” (chứng tỏ một cuộc sông sang trọng, rất cách biệt với cuộc sông lầm than cơ khổ của nhân dân).

+ Sáng ngời, cách nói của tên quan phủ, cảnh từợng kẻ hầu người hạ.

+ Sự đam mê tổ tôm và quang cảnh đánh tổ tôm của tên quan phủ với nha lại, chánh tổng…

+ Thái độ của bọn nha lại, của tên quan phủ khi có người dân quê xông vào báo tin đê vỡ.

+ Niềm vui phi nhân tính của tên quan phủ khi: “Ù! Thông tôm, chi chi nảy”

Phép tăng cấp trong truyện ngắn “Sông chết mặc bay” đã được thể hiện qua việc miêu tả các loại chi tiết trong từng mặt tương phản.

a) Với cảnh người dân hộ đê, phép tăng cấp thể hiện trong cách miêu tả: Cảnh trời mưa mỗi lúc mỗi tăng (“mưa tầm tã”, “vẫn mưa tầm tã trút xuống”. Mức nước sông mỗi lúc một dâng cao (“nước sông Nhị Hà lên to quá”, “dưới sông thì nước cứ cuồn cuộn bốc lên”). Am thanh (tiếng trống, tiếng tù và, tiếng người gọi nhau hộ đê) mỗi lúc một âm ỉ. Sức người mỗi lúc một đuôi. Nguy cơ đê vỡ mỗi lúc một đến gần và cuối cùng đã đến…

b) Với cảnh quan phủ đánh tổ tôm trong đình, phép tăng cấp được vận dụng vào việc miêu tả độ dam mê tổ tôm của tên quan phủ mỗi lúc một tăng. Mê bạc do không trực tiếp chứng kiến cảnh hộ đê đã đành, nhưng trước sân đình, mưa đổ xuống mỗi lúc một tăng mà coi như không biết gì thì độ mê dã quá lớn. Đến khi người dân phu báo tin đê vỡ, vẫn thờ ơ, lên giọng quát nạt và tiếp tục đánh đến “U! Thông tôm, chi chi nảy” trong niềm vui cực độ thì thật là phi nhân tính “lòng lang dạ thú”. Phép tăng cấp trong nghệ thuật có tác dụng làm rõ thêm tâm lí, tính cách nhân vật là như thế.

Nhận xét chung về giá trị của tác phẩm “Sông chết mặc bay”.

+ Giá trị hiện thực: Phản ánh sự đôi lập hoàn toàn giữa cuộc sông của nhân dân với cuộc sông của bọn quan lại mà kẻ đứng đầu là tên quan phủ ‘Tòng lang dạ thú” trước sinh mạng của người dân.

+ Giá trị nhân đạo: Thể hiện niềm cảm thương của tác giả trước cuộc sông lầm than cơ cực của người dân do thiên tai và do thái độ vô trách nhiệm của bọn cầm quyền đưa đến.

+ Giá trị nghệ thuật: Vận dụng thành công sự kết hợp hai phép nghệ thuật tương phản và tăng cấp. Có trình độ ngôn ngữ khá sinh động. Ngôn ngữ phần nào đã thể hiện cá tính nhân vật. Câu văn gói gọn, sinh động.

LUYỆN TẬP

  • Tất cả những hình thức ngôn ngữ ở trong bảng trang 83 SGK đều có ở tác phẩm Sống chết mặc hay.
  • Qua ngôn ngữ đôi thoại (chủ yếu ở trang 77 và 78), ta có thể thấy tính cách của nhân vật quan phủ rất hách dịch, rất thản nhiên với việc đê vỡ; rất chăm chú quan tâm tới ván bài mà hắn biết chắc là sẽ ăn bởi đám thuộc hạ để cho quan ăn.

Ngôn ngữ là hành động lời nói có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bộc lộ tính cách của nhân vật.