Soạn bài Mưa của Trần Đăng Khoa – ngữ văn lớp 6

Soạn bài Mưa – ngữ văn lớp 6

KIẾN THỨC CẦN NẮM VỮNG

Thế giới thiên nhiên trong cơn mưa rào ở làng quê được cảm nhận và miêu tả thật tinh tế. Tiếng mưa rơi được gợi tả nghe rất vui tai. Câu thơ ngắn, ít chữ, đan cài vào nhau kết hợp với vần đã tạo nên nhạc điệu thơ.

Bài thơ Mưa miêu tả trận mưa râ’t â’n tượng qua cảm nhận của một chú bé ở đồng quê. Trời đất, cây cỏ, muông thú, côn trùng đã được thể hiện râ’t sinh động trong cơn mưa. Hình ảnh con người xuất hiện sau cùng đã mang lại ý nghĩa sâu sắc cho bài thơ.

Phép nhân hóa và nghệ thuật sử dụng từ láy (rối rít, cuồn cuộn, tần ngần, đu đưa, khach khách, hả hè..) đã tạo nên những hình ảnh hồn nhiên, ngộ nghĩnh.

Ghi nhớ: Thế giới thiên nhiên trong cơn mưa rào được cảm nhận và miêu tả rất tinh tế. Bài thơ dùng phép nhân hóa tài tình từ ông trời đến cỏ cây, muông thú, côn trùng để làm sông động một trận mưa mùa hè.

Hình tượng nhân hóa ông trời mặc áo giáp đen, cây mía múa gươm, kiến hành quân, bụi tre gỡ tóc, hàng bưởi bế lũ con phản ánh không khí khẩn trương của đất trời trước cơn mưa to ở thôn quê. Các câu thơ ngắn gồm 1,2,3 chữ kết hợp nhau tạo nên một nét nhạc, gợi tiếng mưa rơi vui tai.

RÈN KĨ NĂNG ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN (trả lời câu hỏi SGK)

1./ Bài thơ miêu tả cơn mưa ở vùng nào? Vào mùa nào? Bô” cục của bài thơ?

  • Bài thơ miêu tả theo trình tự từ trước (sắp mưa) đến sau cơn mưa ở vùng đồng bằng Bắc Bộ vào mùa hè. Cơn mưa ở đây thường có dông, sấm chớp, gió thổi mạnh.

Bố cục bài thơ có thể chia làm ba phần:

  • Phần 1: Từ đầu đến Đầu tròn – Trọc lốc là quang cảnh bầu trời lúc sắp mưa, mọi hoạt động của cây cối, loài vật đều trong trạng thái xao động.
  • Phần 2: Từ Chớp – Rạch ngang trời đến Cây lá hả hê là cảnh tượng trong mưa.
  • Phần 3: Bốn dòng thơ cuối là hình ảnh con người ở trong cơn mưa.

2./ Nhận xét về thể thơ

  • Mưa là một bài thơ tự do, câu thơ ngắn, nhịp nhanh, dồn dập.
  • Các động từ chỉ các hoạt động của cỏ cây, loài vật rất khẩn trương.
  • Trời thì nổi sấm, chớp, mưa rơi từng giọt rồi lớn dần.
  • Cây cỏ thì xao động, vật vã.

Chính nhờ những trạng thái hoạt động này mà bài thơ làm người đọc nhận ra được cơn mưa cụ thể ở đâu và vào mùa nào.

3./ Tìm hiểu sự quan sát và miêu tả mỗi sự vật, mọi hoạt dộng trước và trong trận mưa.

  • Trước cơn mưa (sắp mưa) đàn mối bay ra, gà con tìm nơi ẩn nấp, trời tôi sầm lại, gió thổi mạnh làm cho cây mía ngả nghiêng như múa gươm, rồi gió cuốn, bụi bay; bờ tre, cây bưởi, cây dừa, mùng tơi cũng chuyển lay dữ dội.
  • Trong trận mưa thì từ giọt mưa nặng hạt, rơi lộp độp, đến đất trời mù trắng nước lẫn trong tiếng sấm chớp. Mưa vạch trên mặt sân những đường thẳng. Chú cóc nhảy ra, chó sủa.. Đó là những hĩnh ảnh âm thanh được diễn tả rất ấn tượng và đặc sắc.

Phép nhân hóa được sử dụng rộng rãi trong bài thơ. Một số trường hợp mang tính sáng tạo đặc biệt:

  • Hình ảnh áo giáp đen chính là cảnh mây đen phủ kín bầu trời.
  • Những lá mía sắc nhọn lay động trong gió có thể hình dung như những lưỡi gươm múa lên trong tay các chiến sĩ.
  • Kiến đi từng dàn có hàng lối như một đoàn quân đang hành quân.

Phép nhân hóa ở đây làm cho câu thơ thêm sinh động, cụ thể, cho người đọc một cảm nhận thế giới cỏ cây gần gũi với con người.

“Bụi tre tần ngẩn gỡ tóc, hàng bưởi đu đưa bế lũ con đầu tròn trọc lốc, sấm ghé xuống sân khanh khách cười, cây dừa sải tay, ngọn mùng tơi nhảy múa”. Đây là kết quả của sự quan sát tinh tế kết hợp với khả năng liên tưởng phong phú, ngộ nghĩnh nơi tác giả Trần Đăng Khoa.

Tâm hồn trẻ thơ được phả vào thiên nhiên một cách độc đáo, hồn nhiên. Cảm nhận thiên nhiên của Trần Đăng Khoa trong bài thơ này rất hồn nhiên, thơ trẻ. Nhà thơ nhân hóa một cách tài tình cảnh vật, biến cỏ cây, côn trùng thành những nhân vật sông động.

4./ Gần hết bài thơ miêu tả thiên nhiên, mơi xuất hiện hình ảnh con người.

  • Hình ảnh bốn câu thơ:

Bố em đi cày về

Đội sấm

Đội chớp

Đội cả trời mưa.

nhằm tôn vinh và thông cảm với sự lao động vất vả của người cha.

  • Hình ảnh người cha đi cày về dưới trời mưa dã được nhà thơ miêu tả như đội cả sấm, chớp, cả trời mưa. Các câu thơ này đã dựng nên một hình ảnh con người có tầm vóc lớn lao, tư thế hiên ngang, sức mạnh to lớn ngang tầm với thiên nhiên, vũ trụ.

Những câu thơ trên được miêu tả theo phương pháp ẩn dụ.

HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

1./ Học thuộc lòng đoạn thơ trong sách giáo khoa

2./ Quan sát và miêu tả cảnh mưa rào ở thành phố’, vùng núi, vùng biển hoặc mưa xuân ở làng quê.

Cảnh mưa xuân ở làng quê:

Đợt gió mùa đông bắc vừa chấm dứt thì những trận mưa xuân bắt đầu…

Những ngày gần Tết đều có mưa, mưa không to mà chỉ có những giọt nước li ti rắc xuống đồng ruộng, mái nhà, đường sá.

Trên con đường trong làng bùn đất nhão nhẹt, trơn như đổ mỡ…, hai bên vệ đường cỏ mọc xanh rì như giơ tay lên đỡ lấy mưa xuân.

Trên những mái nhà màu vàng sẫm, những làn khói mỏng pha lẫn với mưa xuân thành một lớp màu trắng phủ lấy cảnh vật. Trời chỉ hé nắng một lúc rồi lại sẫm lại, những cỏ cây hoa lá trong vườn thì tươi xanh, nở hoa, nẩy lộc.

Cây đào ở góc vườn như khoe sắc, nó phô ra một màu hồng nhạt trước gió xuân. Thỉnh thoảng một cánh hoa nhỏ bay theo gió vào gốc cầy hoa lẫn với màu trắng của hoa cau rụng đầy mặt đất.

Ngoài kia cánh đồng hoa màu phơi sắc xanh biếc. Những cây ngô, cây mía loáng thoáng trổ bông như dựng cờ đón mưa xuân.

Trời không rét buốt nữa, tuy vẫn còn lạnh, nên ai ra đường vẫn phải mặc áo ấm, nhưng không phải quàng áo mưa vì mưa xuân không ướt quần áo.