Soạn bài Hoán Dụ – ngữ văn lớp 6

Soạn bài Hoán Dụ – ngữ văn lớp 6

KIẾN THỨC CẦN NẮM VỮNG

1./ Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời văn.

Ví dụ: Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên (Tố Hữu)

  • Áo nâu, nông thôn -> chỉ người nông dân.
  • Áo xanh, thị thành -> chỉ người công nhân (thị thành còn chỉ nhân dân ở thành phố).

2./ Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp, đó là:

  • Lấy một hộ phận để gọi toàn thể:

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm. (Hoàng Trung Thông)

Bàn tay là bộ phận để chỉ con người (toàn thể).

  • Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng.

Vì sao trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh? (Tố Hữu)

Trái đất là vật chứa đựng để chỉ tất cả những con người (nhân loại) là vật bị chứa đựng trong trái đất đó.

  • Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật:

Ngày Huế đổ máu (Tố Hữu)

Đổ máu là dấu hiệu để chỉ hiện tượng chiến tranh (cuộc kháng chiến).

  • Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng:

Một cây làm chẳng nên non Ba cây chụm lại nên hòn núi cao. (Ca dao)

Một, ba là cái cụ thể để chỉ số ít, số nhiều (cái trừu tượng).

RÈN KĨ NĂNG GIẢI BÀI TẬP SGK

Bài tập 1: Yêu cầu của bài tập này chỉ ra đúng các phép hoán dụ và xác định đúng mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ (tức là hiểu hoán dụ là gì?)

Trong hai câu văn này, Bác dùng hình ảnh làng xóm ta để chỉ những người nông dân sống ở đó. Đây là kíểu hoán dụ lấy vật chứa đựng (làng xóm ta) để gọi vật bị chứa đựng (những người nông dân).

Trong câu này, Bác dùng hai hình ảnh cụ thể là trồng cây và trồng người để chỉ ý trừu tượng gì? Từ đó, các em có thể xác định kiểu hoán dụ mà Bác đã dùng ở đây.

Áo nâu chỉ nông dân, áo xanh chỉ công nhân, vậy thì ở đây áo chàm chỉ ai? Từ đó, các em có thế suy ra Tô’ Hữu đã dùng kiểu hoán dụ trong câu thơ này.

Từ cách làm trong câu a, các em suy ra và tự làm câu d (hình ảnh hoán dụ: Trái đất)

Bài tập 2: So sánh ẩn dụ và hoán dụ:

Giông nhau Khác nhau
Ẩn dụ Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác. Dựa vào môi quan hệ tương đồng (giống nhau).
Hoán

dụ

Dựa vào môi quan hệ: bộ phận – toàn thể; vật chứa đựng – vật bị chứa đựng; sự vật – dấu hiệu đặc trưng; cụ thể – trừu tượng.

– Các em tự tìm ví dụ.