Cảm nhận về bài thơ Viếng Lăng Bác của Viễn Phương

Cảm nhận về bài thơ Viếng Lăng Bác của Viễn Phương

Bài thơ là một dồn nén kết tinh tình cảm chân thành thương nhớ Bác không chỉ riêng của nhà thơ Viễn Phương mà còn là tình cảm lớn của hàng triệu chiến sĩ, đồng bào miền Nam, những người cũng như nhà thơ, tuy chưa một lần gặp Bác trong thực tế nhưng đã nghìn lần gặp Bác trong mơ, trong hoài vọng và lí tưởng cao đẹp nhất của mình.

Câu đầu bài thơ giản dị và chân chất nói rõ hoàn cảnh Viếng lăng Bác mở ra một không khí thân mật, trang nghiêm:

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Từ miền Nam là từ mảnh đất mấy chục năm trời chiến đấu gian khổ với một ước mong sớm đến ngày toàn thắng, nước nhà thông nhất, để được một lần nhìn thấy Bác. Giờ đây, ngày ấy đã đến, nhưng Bác lại đã đi xa. Lòng ai cũng dạt dào xúc động…. Hình ảnh đầu tiên nhà thơ bắt gặp là gì?

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Cây tre bao đời nay chính là biểu tượng của đất nước, của con người Việt Nam với biết bao đức tính cao quý: Thân gầy guộc, lá mong manh. Mà sao nên lũy nên thành tre ơi\ (Nguyễn Duy). Từ thời bình minh của lịch sử nước ta, Thánh Gióng đã nhổ tre đằng ngà đuổi sạch giặc Ân. Gần đây nhân dân miền Nam từ gậy tầm vông đã làm nên chiến thắng vang dội địa cầu.

Vì vậy, cây tre là hình ảnh tiêu biểu sinh động cho tinh thần bất khuất, chí khí anh hùng của dân tộc ta:

Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng’thẳng hàng.

Trên cái nền Hàng tre trong sương cội nguồn dân tộc ấy, Viễn Phương đã tả lăng Bác với những đoàn người nườm nượp đến viếng ngày ngày với lòng tôn kính đặc biệt:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

Mặt trời trên lăng là mặt trời của trời đất tự nhiên. Mặt trời trong lăng chính là trái tim của Bác, người đã dành trọn dời mình cho nước cho dân.

Cách so sánh ở dây thật sinh động tự nhiên và nhuần nhuyễn. Bằng lối ẩn dụ, nhà thơ đã ví Bác Hồ như vầng thái dương rạng rỡ không những soi tỏ đường chúng ta đi mà còn luôn sưởi ấm trái tim của mỗi người Việt Nam chúng ta:

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ

Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…

Hình ảnh những dòng người đi trong thương nhở. Két tràng hoa…. vừa tả thực vừa có ý nghĩa tượng trưng. Cuộc dời của dòng người bất tận này đã nở hoa dưới ánh sáng mặt trời của Bác. Những bông hoa tươi thắm ấy đang kính dâng lên Người.

Khổ thơ tiếp theo là hình ảnh Bác trong lăng, khi nhà thơ bước vào được thấy:

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên,

Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền,

Vẫn biêt trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim!

Ở đây là một so sánh ngầm thú vị. Cuộc đời Bác như mặt trời. Giấc ngủ Bác như vầng trăng.

Bác trở nên bất tử hòa nhập vào trời xanh. Các hình ảnh vĩnh hằng kì vĩ vầng trăng, trời xanh… nối tiếp nhau trong bài thơ cho thấy cái mãi mãi, cái vô cùng cao cả ở một con người, ở đây lại có sự mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm: lí trí thì biết trời xanh là mãi mãi, còn tình cảm thì mà sao nghe nhói ở trong tim, đủ thây nỗi tiếc thương, sự mất mát không gì bù đắp được trong lòng mỗi người.                –

Khổ thơ cuối vẫn liền mạch với cảm xúc dào dạt của tác giả, là niềm lưu luyến dâng lên. Tuy còn đứng bên Bác, nhà thơ đã bịn rịn nghĩ đến phút chia xa:

Mai về miền Nam thương trào nước mắt

Tình cảm ở đây chân thành và bộc trực xiết bao. Câu thơ không chút gì chải chuốt. Vậy mà đọc lên không thể nào không xúc dộng.

Kết thúc trọn vẹn bài thơ là ước vọng thành kính của nhà thơ nhưng cũng là ước nguyện chung của bất cứ một người Việt Nam:

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác,

Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây,

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này…

Khép lại bài thơ là hình ảnh “cây tre”, hình ảnh đã xuất hiện từ đầu thật là tự nhiên. Đúng như là nhận xét của Đức Thảo từ hàng tre là khách thể ở bèn trên đã tan hòa vào cây tre là chủ thể ở cuôi bài.

Tóm lại, Viếng lăng Bác là bài thơ hay về Bác của nhà thơ Viễn Phương. Tuy mộc mạc, giản dị nhưng bài thơ không những giàu hình ảnh mà còn giàu chất suy tưởng, chất lãng mạn trữ tình đằm thắm cộng với nghệ thuật luyến láy ngôn ngữ của nhà thơ làm nên sức gợi cảm sâu lắng.